Gruntownie › Blog › Zakaz budowy wokół CPK
Prawo · Planowanie · Inwestycje publiczne

Zakaz budowy wokół CPK może trwać 8 lat. Co z działką w Baranowie, Teresinie i Wiskitkach? (2026)

Tekst przygotowany z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie przepisów i źródeł wskazanych w artykule. Więcej

Od 18 listopada 2026 r. rząd może utrzymać zakaz pozwoleń na budowę, warunków zabudowy i podziałów działek wokół Centralnego Portu Komunikacyjnego nawet przez 8 lat, a nie 4. Na terenie przyszłego lotniska w gminach Teresin, Wiskitki i Baranów zakazy miały wygasnąć 15 grudnia 2026 r. Projekt rozporządzenia przesuwa ten termin do 2030 r. Wyjaśniamy, których działek to dotyczy, co wolno na nich zrobić, co dzieje się z wydanymi warunkami zabudowy, jak liczy się odszkodowanie i o czym pamiętać, kupując ziemię w okolicy CPK.

G
GruntowniePrawo i planowanie przestrzenne
 ·  15 min czytania
W skrócie: 18 listopada 2026 r. weszła w życie ustawa z 22 października 2026 r. o zmianie ustawy o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (Dz.U. 2026 poz. 1514). Zmienia jeden przepis, ale ważny dla właścicieli ziemi pod Warszawą: szczególne zasady z art. 29 ustawy o CPK mogą obowiązywać na danym obszarze nie dłużej niż 8 lat, a nie 4 lata, jak dotąd. Chodzi o zakaz pozwoleń na budowę, zakaz warunków zabudowy, zakaz podziałów i zmiany sposobu użytkowania. Na rdzeniu terenu lotniska w gminach Teresin, Wiskitki i Baranów te zakazy wygasają dziś 15 grudnia 2026 r. Projekt rozporządzenia Ministerstwa Infrastruktury przesuwa ten termin do 15 grudnia 2030 r. Do 19 listopada nie ogłoszono go w Dzienniku Ustaw. Poniżej opisujemy, kogo to dotyczy, co wolno zrobić na takiej działce, ile wynosi odszkodowanie i jak sprawdzić konkretną działkę.

1. Co dokładnie zmieniło się 18 listopada 2026 r.

Ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym z 10 maja 2018 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1433) pozwala Radzie Ministrów wskazać rozporządzeniem gminy lub ich części, na których obowiązują szczególne zasady. Podstawą jest art. 28 ust. 1. Są trzy rodzaje takich zasad:

Art. 28 ust. 3 wymaga, żeby rozporządzenie podało dzień początku i końca każdej z tych zasad. Ustawa wyznacza też maksymalny czas ich obowiązywania. Do 17 listopada 2026 r. zakazy z art. 29 mogły trwać na danym obszarze najwyżej 4 lata. Nowelizacja z 22 października 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1514, ogłoszona 17 listopada) zmienia art. 28 ust. 3 pkt 1 na „nie dłużej niż 8 lat”. Weszła w życie następnego dnia po ogłoszeniu.

Art. 2 nowelizacji dodaje przepis przejściowy. Dotychczasowe rozporządzenia wydane na podstawie art. 28 ust. 1 zachowują moc do czasu wydania nowych, najdłużej przez 36 miesięcy. Można je też zmieniać w granicach nowego art. 28. Rząd nie musi więc pisać wszystkiego od nowa. Wystarczy, że zmieni datę końcową w obecnym rozporządzeniu.

Dlaczego teraz? Na najważniejszym obszarze, czyli na terenie samego lotniska w częściach gmin Teresin, Wiskitki i Baranów, zakazy obowiązują od 15 grudnia 2022 r. i według obecnego brzmienia rozporządzenia tracą moc 15 grudnia 2026 r. Przy starym limicie 4 lat nie dałoby się ich przedłużyć. Za niecały miesiąc właściciele mogliby znowu składać wnioski o warunki zabudowy i pozwolenia na budowę na terenie przeznaczonym pod lotnisko. Według omówień projektu w prasie branżowej (m.in. portal dlapilota.pl, 20.10.2026) resort chce uniknąć takiej luki. Jako powody podaje dłuższe harmonogramy inwestycji towarzyszących, niezakończone nabywanie gruntów i ryzyko spekulacji ziemią.

2. Które gminy i obszary są objęte zasadami

Obszary wskazuje rozporządzenie Rady Ministrów z 14 listopada 2022 r. w sprawie gmin, na których terenie będą stosowane szczególne zasady związane z realizacją inwestycji celu publicznego w zakresie CPK (Dz.U. 2022 poz. 2609). Zmieniło je rozporządzenie z 20 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 396), obowiązujące od 31 marca 2026 r. Granice każdego obszaru opisano tam współrzędnymi w układzie PL-1992 i pokazano na mapach w załącznikach. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy obszar zawsze obejmuje całe działki ewidencyjne. Działka jest więc objęta zasadami w całości albo wcale.

Obszar (rozporządzenie)GminyJakie zasadyZakazy z art. 29 do
§ 3 pkt 1 (teren lotniska)Teresin, Wiskitki, Baranów (części)art. 29 + art. 29b15.12.2026 (projekt: 15.12.2030)
§ 3 pkt 2Teresin (część)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3 pkt 3Teresin, Baranów, Błonie (części)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3 pkt 4Baranów, Grodzisk Mazowiecki (części)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3 pkt 5Baranów, Grodzisk Mazowiecki, Jaktorów (części)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3 pkt 6Baranów, Jaktorów (części)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3 pkt 7Wiskitki (część)art. 29 + art. 29b30.03.2030
§ 3aTeresin, Sochaczew (gmina wiejska i miasto), Kampinos (części)tylko art. 2930.03.2030

Osobny, znacznie większy obszar (§ 2 rozporządzenia z 2022 r.) dotyczy tylko badań przyrodniczych. Obejmuje całe gminy Baranów, Błonie, Jaktorów, Milanówek, Sochaczew (miasto), Teresin, Wiskitki i Żyrardów. Do tego dochodzą części kilkunastu innych gmin mazowieckich, m.in. Brwinowa, Grodziska Mazowieckiego, Mszczonowa, Ożarowa Mazowieckiego, Radziejowic i Żabiej Woli, oraz części gmin Bolimów i Skierniewice w województwie łódzkim. Na tym obszarze właściciel musi wpuścić inwestora na grunt na badania, a szkody naprawia się według Kodeksu cywilnego (art. 29f ust. 6). Nie ma tam jednak zakazu budowy. Te zasady obowiązują 5 lat od wejścia rozporządzenia w życie, czyli do grudnia 2027 r.

Według prasowych omówień projektu przedłużenie terminu dla terenu lotniska dotyczy ok. 1,1 tys. właścicieli i użytkowników wieczystych. Projekt ma datę 16 października 2026 r. i trafił do konsultacji publicznych 20 października. Ma wejść w życie przed 15 grudnia 2026 r. Ze stanem na 19 listopada 2026 r. w Dzienniku Ustaw jest tylko ustawa podnosząca limit do 8 lat. Samego rozporządzenia z nową datą jeszcze nie ogłoszono.

3. Jakie zakazy dotyczą działki

Art. 29 ust. 1 ustawy o CPK wymienia, co obejmują szczególne zasady. Dla właściciela działki najważniejsze są punkty 3–7:

Do tego dochodzi zakaz wydawania decyzji lokalizacyjnych z innych specustaw, np. drogowej, kolejowej i przesyłowej (pkt 8). Projekty planu ogólnego gminy i planów miejscowych uzgadnia minister właściwy do spraw transportu (pkt 2). Zakazy nie dotyczą tzw. Przedsięwzięć, czyli samego CPK i inwestycji z nim związanych (art. 29 ust. 9).

Zakazy wynikają z rozporządzenia, a nie z planu miejscowego. Mogą więc obowiązywać na działce, która w planie ogólnym gminy lub planie miejscowym ma przeznaczenie mieszkaniowe. Wypis z planu pokaże „MN”, a pozwolenia na budowę i tak nie dostaniesz. Dlatego przy działkach w tych gminach sam wypis nie wystarczy.

4. Co wolno mimo zakazów: wyjątki i zgoda Pełnomocnika

Art. 29a ustawy o CPK wyłącza z zakazów prace przy tym, co już stoi. Bez specjalnej zgody wolno:

Kto już mieszka na objętym terenie, może więc ocieplić dom, wymienić piec na pompę ciepła, dołożyć panele i zrobić przyłącze do sieci. Nie może natomiast rozbudować domu, postawić drugiego budynku mieszkalnego ani podzielić działki dla dzieci.

Wszystko poza tym wymaga zgody Pełnomocnika na zwolnienie z zakazów z art. 29 ust. 1 pkt 3–8. Pełnomocnik wydaje ją w formie decyzji (art. 29 ust. 7). Do wniosku dołącza się opis inwestycji z lokalizacją w formie tekstowej i graficznej. Przy podziale trzeba dołączyć wstępny projekt podziału i wskazać jego cel (ust. 10). Zgoda jest załącznikiem do wniosku o pozwolenie, warunki zabudowy lub podział (ust. 11). Pełnomocnik bierze pod uwagę wymogi przygotowania i funkcjonowania inwestycji oraz rozwój otoczenia. Zgoda nie należy się więc z automatu. Na tych terenach warunki zabudowy wydaje wojewoda, a nie wójt czy burmistrz (art. 29 ust. 8).

5. Co z wydanymi warunkami zabudowy

To najmniej znana i najbardziej dotkliwa część przepisów. Jeżeli rozporządzenie wprowadza zakaz wydawania warunków zabudowy, art. 28 ust. 6 ustawy o CPK stanowi, że decyzje o warunkach zabudowy i decyzje lokalizacji inwestycji celu publicznego wygasają z dniem wejścia w życie rozporządzenia lub jego zmiany. Wyjątek dotyczy rozbudowy, przebudowy i odbudowy istniejących obiektów liniowych. Nie ma tu postępowania w trybie art. 162 k.p.a. (ust. 8). W ciągu 30 dni gmina sporządza wykaz wygasłych decyzji. Wykaz trafia do starostwa i nadzoru budowlanego i jest publikowany w BIP gminy (ust. 9–10). Wszczęte, a niezakończone postępowania w sprawie warunków zabudowy umarza się (ust. 11).

Jest jeden ważny wyjątek (ust. 7). Decyzje WZ nie wygasają, jeśli przed wejściem w życie przepisów wykonawczych na ich podstawie wydano już pozwolenie na budowę albo dokonano zgłoszenia, wobec którego nie wniesiono sprzeciwu. Kto zdążył z pozwoleniem, zachowuje i decyzję WZ, i pozwolenie. Kto miał tylko „wuzetkę”, traci ją bez odszkodowania za samą decyzję.

Ma to znaczenie przy zakupie. Sprzedający w gminach przy CPK może pokazać ostateczną decyzję o warunkach zabudowy sprzed kilku lat. Na obszarze objętym rozporządzeniem taka decyzja może już nie istnieć. Przed podpisaniem umowy sprawdź wykaz wygasłych decyzji w BIP gminy, a nie tylko sam papier. Ogólne zasady wygasania warunków zabudowy po reformie planowania opisujemy w tekście WZ a plan ogólny — czy warunki zabudowy wygasają.

6. Odszkodowanie za zakaz budowy: ile naprawdę

Ustawa o CPK przewiduje odszkodowanie, ale tylko w określonej sytuacji i w niewielkiej wysokości. Według art. 29g ust. 1 o odszkodowanie do wojewody może wystąpić właściciel, któremu Pełnomocnik ostatecznie odmówił zgody na zwolnienie z zakazu pozwoleń na budowę. Sam fakt, że działka znalazła się w strefie, nie wystarcza. Najpierw trzeba złożyć wniosek o zgodę i dostać odmowę.

Wysokość odszkodowania to 1/100 różnicy wartości za każde pełne 12 miesięcy trwania ograniczeń. Różnicę liczy się między wartością działki według możliwego zagospodarowania (z planu miejscowego albo z decyzji WZ, na której opierał się wniosek) a wartością według faktycznego użytkowania i istniejącego dostępu do dróg i sieci. Za niepełne lata liczy się 1/12 rocznej kwoty za każdy rozpoczęty miesiąc (art. 29g ust. 3). Wartość ustala się na dzień złożenia wniosku. Odszkodowanie przysługuje tylko raz, niezależnie od liczby odmów (art. 29i ust. 2). Roszczenie przedawnia się po 6 latach (art. 29g ust. 4).

Przykład liczbowy (ilustracja mechanizmu)

Załóżmy, że działka z planem miejscowym przewidującym zabudowę jednorodzinną jest warta 400 000 zł jako budowlana. Według faktycznego użytkowania, jako łąka bez przyłączy, jest warta 120 000 zł. Różnica wynosi 280 000 zł, a 1/100 tej kwoty to 2 800 zł za każdy pełny rok zakazu. Przy przedłużeniu zakazów do 8 lat łączne odszkodowanie nie przekroczyłoby kilkunastu–dwudziestu kilku tysięcy złotych. Dokładna kwota zależy od dnia odmowy zgody. Kwoty w przykładzie są umowne, a w prawdziwej sprawie wycenę sporządza rzeczoznawca majątkowy.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy uchylono już wydane pozwolenie albo zakazano robót ze zgłoszenia (art. 29g ust. 2). Wtedy przysługuje zwrot kosztów projektu i uzyskanych dokumentów oraz pełna różnica wartości, a nie jej setna część.

Dla porównania: przy zwykłym planie miejscowym, który obniża wartość działki, roszczenia z art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym działają inaczej. Opisujemy je w tekście Spadek wartości działki — odszkodowanie z art. 36.

7. Wykup przez spółkę CPK i pierwokup

Na obszarach z § 3 pkt 1–7 rozporządzenia obowiązują też szczególne zasady nabywania nieruchomości z art. 29b. Art. 28 ust. 3 nie przewiduje dla nich daty końcowej, więc nie wygasają razem z zakazami budowy. Obejmują one:

Kupujący musi się więc liczyć z tym, że jego umowa sprzedaży będzie warunkowa i spółka celowa może wejść w jego miejsce. Jak wygląda taka umowa i dlaczego potrzebne są dwa akty notarialne, wyjaśniamy w tekście Umowa warunkowa sprzedaży działki — pierwokup i dwa akty. Przymusowe odjęcie własności pod inwestycje liniowe opisujemy osobno w tekście Wywłaszczenie działki pod drogę.

8. Kupujesz działkę w okolicy CPK? Lista kontrolna

Gminy wokół lotniska, czyli Baranów, Teresin, Wiskitki, Jaktorów, Grodzisk Mazowiecki, Błonie i Sochaczew, mają dobry dojazd do Warszawy. Działek jest tu w ofertach sporo. Zanim wpłacisz zadatek, sprawdź po kolei:

  1. Czy działka leży w którymś obszarze z rozporządzenia. Mapy są w załącznikach do Dz.U. 2022 poz. 2609 (teren lotniska) i Dz.U. 2026 poz. 396 (pozostałe obszary). Współrzędne PL-1992 da się nanieść na mapę Geoportalu GUGiK. Najprościej zapytać urząd gminy o pisemne potwierdzenie dla numeru działki.
  2. Jaki jest termin końcowy zakazów dla tego obszaru: 15.12.2026 czy 30.03.2030. Sprawdź, czy ogłoszono już rozporządzenie przedłużające termin dla terenu lotniska. Szukaj w Dzienniku Ustaw albo w Rządowym Centrum Legislacji.
  3. Czy decyzja WZ sprzedającego nie wygasła. Sprawdź wykaz wygasłych decyzji w BIP gminy (art. 28 ust. 9–10) i porównaj datę decyzji z datą pozwolenia na budowę.
  4. Czy działka jest w obszarze art. 29b, czyli czy notariusz musi zawiadomić spółkę celową o pierwokupie. Od tego zależy, czy umowa będzie warunkowa.
  5. Co mówi plan ogólny gminy. Projekty planów w tych gminach uzgadnia minister infrastruktury, więc przeznaczenie może się zmienić. Jak sprawdzić plan, opisujemy w tekście Jak sprawdzić plan ogólny gminy za darmo.
  6. Hałas i strefy lotniskowe w przyszłości. Dla lotnisk tworzy się obszary ograniczonego użytkowania z wymaganiami akustycznymi dla budynków. Mechanizm opisujemy w tekście Obszar ograniczonego użytkowania wokół lotniska, a aktualne mapy hałasu w tekście Mapy hałasu przy działce.
  7. Inwestycje towarzyszące. Linie kolejowe i drogi do CPK wymienia rozporządzenie Rady Ministrów z 29 września 2025 r. w sprawie Inwestycji Towarzyszących (Dz.U. 2025 poz. 1320). Zakazy z art. 29 tych przedsięwzięć nie blokują.

Jeśli już masz działkę w strefie

Gruntownie zbiera w jednym raporcie dla numeru działki przeznaczenie z planu miejscowego, status planu ogólnego, uzbrojenie w pobliżu i ograniczenia z rejestrów państwowych. W gminach przy CPK raport pokaże, co mówi plan, ale nie zastąpi pisemnej informacji z urzędu o objęciu działki rozporządzeniem.

Sprawdź działkę, zanim wpłacisz zadatek

Przeznaczenie terenu, plan ogólny, sieci w pobliżu i ograniczenia w jednym raporcie dla numeru działki.

Sprawdź działkę

9. Najczęstsze pytania

Co zmieniła nowelizacja ustawy o CPK z 22 października 2026 r.?

Wydłużyła z 4 do 8 lat maksymalny czas, przez jaki na danym obszarze mogą obowiązywać zakazy z art. 29 ustawy o CPK: zakaz pozwoleń na budowę, warunków zabudowy, podziałów i zmiany sposobu użytkowania. Ustawa (Dz.U. 2026 poz. 1514) obowiązuje od 18 listopada 2026 r.

Do kiedy obowiązuje zakaz budowy na terenie lotniska CPK?

Według obecnego brzmienia rozporządzenia (Dz.U. 2022 poz. 2609 ze zm.) na terenie lotniska w częściach gmin Teresin, Wiskitki i Baranów zakazy tracą moc 15 grudnia 2026 r. Projekt rozporządzenia przesuwa ten termin do 15 grudnia 2030 r. Na 19 listopada 2026 r. nie był jeszcze ogłoszony. Na pozostałych obszarach zakazy obowiązują do 30 marca 2030 r.

Czy na działce w strefie CPK można postawić dom na zgłoszenie?

Nie. Zakaz pozwoleń na budowę stosuje się odpowiednio do zgłoszeń budowy budynku. Organ musi wnieść sprzeciw (art. 29 ust. 6 ustawy o CPK). Budowa jest możliwa tylko po uzyskaniu zgody Pełnomocnika na zwolnienie z zakazu.

Czy w strefie CPK mogę ocieplić dom i założyć fotowoltaikę?

Tak. Art. 29a wyłącza z zakazów remont, przebudowę bez zmiany funkcji, przyłącza, roboty poprawiające efektywność energetyczną, zamianę źródła ciepła na odnawialne i budowę mikroinstalacji.

Czy moje warunki zabudowy są nadal ważne?

Jeśli działka leży w obszarze objętym zakazem wydawania WZ, decyzja wygasła z dniem wejścia w życie rozporządzenia (art. 28 ust. 6). Wyjątek: na jej podstawie wydano wcześniej pozwolenie na budowę albo zgłoszenie przeszło bez sprzeciwu. Wykaz wygasłych decyzji publikuje gmina w BIP.

Ile wynosi odszkodowanie za zakaz budowy przy CPK?

Po ostatecznej odmowie zgody Pełnomocnika: 1/100 różnicy między wartością działki według możliwego zagospodarowania a wartością według faktycznego użytkowania, za każde pełne 12 miesięcy ograniczeń (art. 29g ust. 1). Przysługuje tylko raz. Przy uchyleniu wydanego pozwolenia zwraca się koszty projektu i pełną różnicę wartości.

Czy spółka CPK ma prawo pierwokupu mojej działki?

Na obszarach, na których obowiązują zasady z art. 29b, tak. Pierwokup przysługuje spółce celowej przy sprzedaży nieruchomości z wyjątkiem samodzielnych lokali mieszkalnych i ma pierwszeństwo przed innymi uprawnionymi. Umowa sprzedaży jest wtedy warunkowa.

Jak sprawdzić, czy działka jest w strefie CPK?

Granice obszarów są w załącznikach do rozporządzeń Dz.U. 2022 poz. 2609 i Dz.U. 2026 poz. 396, jako współrzędne PL-1992 i mapy. Obszar zawsze obejmuje całe działki ewidencyjne. Najpewniej jest poprosić urząd gminy o pisemną informację dla numeru działki.

Zastrzeżenie: Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wyliczenie w sekcji 6 jest ilustracją mechanizmu z art. 29g ustawy o CPK, a nie wyceną konkretnej nieruchomości. Informacje o projekcie rozporządzenia przedłużającego termin do 15 grudnia 2030 r. pochodzą z omówień prasowych z października 2026 r. Ostateczna treść i data mogą się różnić. Przed decyzją o zakupie lub sprzedaży skonsultuj się z radcą prawnym lub adwokatem i uzyskaj pisemną informację z urzędu gminy. Podstawa prawna: ustawa z 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1433), w szczególności art. 28, 29, 29a–29i; ustawa z 22 października 2026 r. o zmianie ustawy o CPK (Dz.U. 2026 poz. 1514); rozporządzenie Rady Ministrów z 14 listopada 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2609) zmienione rozporządzeniem z 20 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 396). Stan prawny na 19 listopada 2026 r.