Tekst przygotowany z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie przepisów i źródeł wskazanych w artykule. Więcej
Od 18 listopada 2026 r. rząd może utrzymać zakaz pozwoleń na budowę, warunków zabudowy i podziałów działek wokół Centralnego Portu Komunikacyjnego nawet przez 8 lat, a nie 4. Na terenie przyszłego lotniska w gminach Teresin, Wiskitki i Baranów zakazy miały wygasnąć 15 grudnia 2026 r. Projekt rozporządzenia przesuwa ten termin do 2030 r. Wyjaśniamy, których działek to dotyczy, co wolno na nich zrobić, co dzieje się z wydanymi warunkami zabudowy, jak liczy się odszkodowanie i o czym pamiętać, kupując ziemię w okolicy CPK.
Ustawa o Centralnym Porcie Komunikacyjnym z 10 maja 2018 r. (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1433) pozwala Radzie Ministrów wskazać rozporządzeniem gminy lub ich części, na których obowiązują szczególne zasady. Podstawą jest art. 28 ust. 1. Są trzy rodzaje takich zasad:
Art. 28 ust. 3 wymaga, żeby rozporządzenie podało dzień początku i końca każdej z tych zasad. Ustawa wyznacza też maksymalny czas ich obowiązywania. Do 17 listopada 2026 r. zakazy z art. 29 mogły trwać na danym obszarze najwyżej 4 lata. Nowelizacja z 22 października 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1514, ogłoszona 17 listopada) zmienia art. 28 ust. 3 pkt 1 na „nie dłużej niż 8 lat”. Weszła w życie następnego dnia po ogłoszeniu.
Art. 2 nowelizacji dodaje przepis przejściowy. Dotychczasowe rozporządzenia wydane na podstawie art. 28 ust. 1 zachowują moc do czasu wydania nowych, najdłużej przez 36 miesięcy. Można je też zmieniać w granicach nowego art. 28. Rząd nie musi więc pisać wszystkiego od nowa. Wystarczy, że zmieni datę końcową w obecnym rozporządzeniu.
Dlaczego teraz? Na najważniejszym obszarze, czyli na terenie samego lotniska w częściach gmin Teresin, Wiskitki i Baranów, zakazy obowiązują od 15 grudnia 2022 r. i według obecnego brzmienia rozporządzenia tracą moc 15 grudnia 2026 r. Przy starym limicie 4 lat nie dałoby się ich przedłużyć. Za niecały miesiąc właściciele mogliby znowu składać wnioski o warunki zabudowy i pozwolenia na budowę na terenie przeznaczonym pod lotnisko. Według omówień projektu w prasie branżowej (m.in. portal dlapilota.pl, 20.10.2026) resort chce uniknąć takiej luki. Jako powody podaje dłuższe harmonogramy inwestycji towarzyszących, niezakończone nabywanie gruntów i ryzyko spekulacji ziemią.
Obszary wskazuje rozporządzenie Rady Ministrów z 14 listopada 2022 r. w sprawie gmin, na których terenie będą stosowane szczególne zasady związane z realizacją inwestycji celu publicznego w zakresie CPK (Dz.U. 2022 poz. 2609). Zmieniło je rozporządzenie z 20 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 396), obowiązujące od 31 marca 2026 r. Granice każdego obszaru opisano tam współrzędnymi w układzie PL-1992 i pokazano na mapach w załącznikach. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy obszar zawsze obejmuje całe działki ewidencyjne. Działka jest więc objęta zasadami w całości albo wcale.
| Obszar (rozporządzenie) | Gminy | Jakie zasady | Zakazy z art. 29 do |
|---|---|---|---|
| § 3 pkt 1 (teren lotniska) | Teresin, Wiskitki, Baranów (części) | art. 29 + art. 29b | 15.12.2026 (projekt: 15.12.2030) |
| § 3 pkt 2 | Teresin (część) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3 pkt 3 | Teresin, Baranów, Błonie (części) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3 pkt 4 | Baranów, Grodzisk Mazowiecki (części) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3 pkt 5 | Baranów, Grodzisk Mazowiecki, Jaktorów (części) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3 pkt 6 | Baranów, Jaktorów (części) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3 pkt 7 | Wiskitki (część) | art. 29 + art. 29b | 30.03.2030 |
| § 3a | Teresin, Sochaczew (gmina wiejska i miasto), Kampinos (części) | tylko art. 29 | 30.03.2030 |
Osobny, znacznie większy obszar (§ 2 rozporządzenia z 2022 r.) dotyczy tylko badań przyrodniczych. Obejmuje całe gminy Baranów, Błonie, Jaktorów, Milanówek, Sochaczew (miasto), Teresin, Wiskitki i Żyrardów. Do tego dochodzą części kilkunastu innych gmin mazowieckich, m.in. Brwinowa, Grodziska Mazowieckiego, Mszczonowa, Ożarowa Mazowieckiego, Radziejowic i Żabiej Woli, oraz części gmin Bolimów i Skierniewice w województwie łódzkim. Na tym obszarze właściciel musi wpuścić inwestora na grunt na badania, a szkody naprawia się według Kodeksu cywilnego (art. 29f ust. 6). Nie ma tam jednak zakazu budowy. Te zasady obowiązują 5 lat od wejścia rozporządzenia w życie, czyli do grudnia 2027 r.
Według prasowych omówień projektu przedłużenie terminu dla terenu lotniska dotyczy ok. 1,1 tys. właścicieli i użytkowników wieczystych. Projekt ma datę 16 października 2026 r. i trafił do konsultacji publicznych 20 października. Ma wejść w życie przed 15 grudnia 2026 r. Ze stanem na 19 listopada 2026 r. w Dzienniku Ustaw jest tylko ustawa podnosząca limit do 8 lat. Samego rozporządzenia z nową datą jeszcze nie ogłoszono.
Art. 29 ust. 1 ustawy o CPK wymienia, co obejmują szczególne zasady. Dla właściciela działki najważniejsze są punkty 3–7:
Do tego dochodzi zakaz wydawania decyzji lokalizacyjnych z innych specustaw, np. drogowej, kolejowej i przesyłowej (pkt 8). Projekty planu ogólnego gminy i planów miejscowych uzgadnia minister właściwy do spraw transportu (pkt 2). Zakazy nie dotyczą tzw. Przedsięwzięć, czyli samego CPK i inwestycji z nim związanych (art. 29 ust. 9).
Zakazy wynikają z rozporządzenia, a nie z planu miejscowego. Mogą więc obowiązywać na działce, która w planie ogólnym gminy lub planie miejscowym ma przeznaczenie mieszkaniowe. Wypis z planu pokaże „MN”, a pozwolenia na budowę i tak nie dostaniesz. Dlatego przy działkach w tych gminach sam wypis nie wystarczy.
Art. 29a ustawy o CPK wyłącza z zakazów prace przy tym, co już stoi. Bez specjalnej zgody wolno:
Kto już mieszka na objętym terenie, może więc ocieplić dom, wymienić piec na pompę ciepła, dołożyć panele i zrobić przyłącze do sieci. Nie może natomiast rozbudować domu, postawić drugiego budynku mieszkalnego ani podzielić działki dla dzieci.
Wszystko poza tym wymaga zgody Pełnomocnika na zwolnienie z zakazów z art. 29 ust. 1 pkt 3–8. Pełnomocnik wydaje ją w formie decyzji (art. 29 ust. 7). Do wniosku dołącza się opis inwestycji z lokalizacją w formie tekstowej i graficznej. Przy podziale trzeba dołączyć wstępny projekt podziału i wskazać jego cel (ust. 10). Zgoda jest załącznikiem do wniosku o pozwolenie, warunki zabudowy lub podział (ust. 11). Pełnomocnik bierze pod uwagę wymogi przygotowania i funkcjonowania inwestycji oraz rozwój otoczenia. Zgoda nie należy się więc z automatu. Na tych terenach warunki zabudowy wydaje wojewoda, a nie wójt czy burmistrz (art. 29 ust. 8).
To najmniej znana i najbardziej dotkliwa część przepisów. Jeżeli rozporządzenie wprowadza zakaz wydawania warunków zabudowy, art. 28 ust. 6 ustawy o CPK stanowi, że decyzje o warunkach zabudowy i decyzje lokalizacji inwestycji celu publicznego wygasają z dniem wejścia w życie rozporządzenia lub jego zmiany. Wyjątek dotyczy rozbudowy, przebudowy i odbudowy istniejących obiektów liniowych. Nie ma tu postępowania w trybie art. 162 k.p.a. (ust. 8). W ciągu 30 dni gmina sporządza wykaz wygasłych decyzji. Wykaz trafia do starostwa i nadzoru budowlanego i jest publikowany w BIP gminy (ust. 9–10). Wszczęte, a niezakończone postępowania w sprawie warunków zabudowy umarza się (ust. 11).
Jest jeden ważny wyjątek (ust. 7). Decyzje WZ nie wygasają, jeśli przed wejściem w życie przepisów wykonawczych na ich podstawie wydano już pozwolenie na budowę albo dokonano zgłoszenia, wobec którego nie wniesiono sprzeciwu. Kto zdążył z pozwoleniem, zachowuje i decyzję WZ, i pozwolenie. Kto miał tylko „wuzetkę”, traci ją bez odszkodowania za samą decyzję.
Ma to znaczenie przy zakupie. Sprzedający w gminach przy CPK może pokazać ostateczną decyzję o warunkach zabudowy sprzed kilku lat. Na obszarze objętym rozporządzeniem taka decyzja może już nie istnieć. Przed podpisaniem umowy sprawdź wykaz wygasłych decyzji w BIP gminy, a nie tylko sam papier. Ogólne zasady wygasania warunków zabudowy po reformie planowania opisujemy w tekście WZ a plan ogólny — czy warunki zabudowy wygasają.
Ustawa o CPK przewiduje odszkodowanie, ale tylko w określonej sytuacji i w niewielkiej wysokości. Według art. 29g ust. 1 o odszkodowanie do wojewody może wystąpić właściciel, któremu Pełnomocnik ostatecznie odmówił zgody na zwolnienie z zakazu pozwoleń na budowę. Sam fakt, że działka znalazła się w strefie, nie wystarcza. Najpierw trzeba złożyć wniosek o zgodę i dostać odmowę.
Wysokość odszkodowania to 1/100 różnicy wartości za każde pełne 12 miesięcy trwania ograniczeń. Różnicę liczy się między wartością działki według możliwego zagospodarowania (z planu miejscowego albo z decyzji WZ, na której opierał się wniosek) a wartością według faktycznego użytkowania i istniejącego dostępu do dróg i sieci. Za niepełne lata liczy się 1/12 rocznej kwoty za każdy rozpoczęty miesiąc (art. 29g ust. 3). Wartość ustala się na dzień złożenia wniosku. Odszkodowanie przysługuje tylko raz, niezależnie od liczby odmów (art. 29i ust. 2). Roszczenie przedawnia się po 6 latach (art. 29g ust. 4).
Załóżmy, że działka z planem miejscowym przewidującym zabudowę jednorodzinną jest warta 400 000 zł jako budowlana. Według faktycznego użytkowania, jako łąka bez przyłączy, jest warta 120 000 zł. Różnica wynosi 280 000 zł, a 1/100 tej kwoty to 2 800 zł za każdy pełny rok zakazu. Przy przedłużeniu zakazów do 8 lat łączne odszkodowanie nie przekroczyłoby kilkunastu–dwudziestu kilku tysięcy złotych. Dokładna kwota zależy od dnia odmowy zgody. Kwoty w przykładzie są umowne, a w prawdziwej sprawie wycenę sporządza rzeczoznawca majątkowy.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy uchylono już wydane pozwolenie albo zakazano robót ze zgłoszenia (art. 29g ust. 2). Wtedy przysługuje zwrot kosztów projektu i uzyskanych dokumentów oraz pełna różnica wartości, a nie jej setna część.
Dla porównania: przy zwykłym planie miejscowym, który obniża wartość działki, roszczenia z art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym działają inaczej. Opisujemy je w tekście Spadek wartości działki — odszkodowanie z art. 36.
Na obszarach z § 3 pkt 1–7 rozporządzenia obowiązują też szczególne zasady nabywania nieruchomości z art. 29b. Art. 28 ust. 3 nie przewiduje dla nich daty końcowej, więc nie wygasają razem z zakazami budowy. Obejmują one:
Kupujący musi się więc liczyć z tym, że jego umowa sprzedaży będzie warunkowa i spółka celowa może wejść w jego miejsce. Jak wygląda taka umowa i dlaczego potrzebne są dwa akty notarialne, wyjaśniamy w tekście Umowa warunkowa sprzedaży działki — pierwokup i dwa akty. Przymusowe odjęcie własności pod inwestycje liniowe opisujemy osobno w tekście Wywłaszczenie działki pod drogę.
Gminy wokół lotniska, czyli Baranów, Teresin, Wiskitki, Jaktorów, Grodzisk Mazowiecki, Błonie i Sochaczew, mają dobry dojazd do Warszawy. Działek jest tu w ofertach sporo. Zanim wpłacisz zadatek, sprawdź po kolei:
Gruntownie zbiera w jednym raporcie dla numeru działki przeznaczenie z planu miejscowego, status planu ogólnego, uzbrojenie w pobliżu i ograniczenia z rejestrów państwowych. W gminach przy CPK raport pokaże, co mówi plan, ale nie zastąpi pisemnej informacji z urzędu o objęciu działki rozporządzeniem.
Przeznaczenie terenu, plan ogólny, sieci w pobliżu i ograniczenia w jednym raporcie dla numeru działki.
Sprawdź działkęWydłużyła z 4 do 8 lat maksymalny czas, przez jaki na danym obszarze mogą obowiązywać zakazy z art. 29 ustawy o CPK: zakaz pozwoleń na budowę, warunków zabudowy, podziałów i zmiany sposobu użytkowania. Ustawa (Dz.U. 2026 poz. 1514) obowiązuje od 18 listopada 2026 r.
Według obecnego brzmienia rozporządzenia (Dz.U. 2022 poz. 2609 ze zm.) na terenie lotniska w częściach gmin Teresin, Wiskitki i Baranów zakazy tracą moc 15 grudnia 2026 r. Projekt rozporządzenia przesuwa ten termin do 15 grudnia 2030 r. Na 19 listopada 2026 r. nie był jeszcze ogłoszony. Na pozostałych obszarach zakazy obowiązują do 30 marca 2030 r.
Nie. Zakaz pozwoleń na budowę stosuje się odpowiednio do zgłoszeń budowy budynku. Organ musi wnieść sprzeciw (art. 29 ust. 6 ustawy o CPK). Budowa jest możliwa tylko po uzyskaniu zgody Pełnomocnika na zwolnienie z zakazu.
Tak. Art. 29a wyłącza z zakazów remont, przebudowę bez zmiany funkcji, przyłącza, roboty poprawiające efektywność energetyczną, zamianę źródła ciepła na odnawialne i budowę mikroinstalacji.
Jeśli działka leży w obszarze objętym zakazem wydawania WZ, decyzja wygasła z dniem wejścia w życie rozporządzenia (art. 28 ust. 6). Wyjątek: na jej podstawie wydano wcześniej pozwolenie na budowę albo zgłoszenie przeszło bez sprzeciwu. Wykaz wygasłych decyzji publikuje gmina w BIP.
Po ostatecznej odmowie zgody Pełnomocnika: 1/100 różnicy między wartością działki według możliwego zagospodarowania a wartością według faktycznego użytkowania, za każde pełne 12 miesięcy ograniczeń (art. 29g ust. 1). Przysługuje tylko raz. Przy uchyleniu wydanego pozwolenia zwraca się koszty projektu i pełną różnicę wartości.
Na obszarach, na których obowiązują zasady z art. 29b, tak. Pierwokup przysługuje spółce celowej przy sprzedaży nieruchomości z wyjątkiem samodzielnych lokali mieszkalnych i ma pierwszeństwo przed innymi uprawnionymi. Umowa sprzedaży jest wtedy warunkowa.
Granice obszarów są w załącznikach do rozporządzeń Dz.U. 2022 poz. 2609 i Dz.U. 2026 poz. 396, jako współrzędne PL-1992 i mapy. Obszar zawsze obejmuje całe działki ewidencyjne. Najpewniej jest poprosić urząd gminy o pisemną informację dla numeru działki.