Gruntownie › Blog › Sprzedaż działki — dokumenty sprzedającego
Sprzedaż działki · Pierwokup · Notariusz

Sprzedaż działki w 2026 roku: dokumenty, które sprzedający powinien zebrać przed notariuszem

Tekst przygotowany z pomocą sztucznej inteligencji (AI) na podstawie przepisów i źródeł wskazanych w artykule. Więcej

Większość poradników o dokumentach do działki pisze dla kupującego. Tymczasem to sprzedający przynosi do notariusza podstawę całej transakcji: tytuł własności, dane z ewidencji, informację o planie miejscowym i odpowiedź na pytanie, czy komuś przysługuje prawo pierwokupu. Jeśli czegoś brakuje, akt się przesuwa, a kupujący zaczyna się zastanawiać, co jeszcze jest nie tak. Poniżej lista dokumentów z podstawą prawną, kosztami tam, gdzie wynikają wprost z przepisów, i jedną zmianą z 2025 roku, która dla wielu sprzedających oznacza jedną wizytę w urzędzie skarbowym mniej.

G
GruntowniePrzewodnik dla sprzedających
 ·  14 min czytania
W skrócie: sprzedający działkę powinien przygotować: dokument nabycia (akt notarialny, postanowienie o nabyciu spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia), numer księgi wieczystej, wypis i wyrys z ewidencji gruntów (art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego), wypis i wyrys z planu miejscowego albo informację o jego braku oraz zaświadczenie gminy, czy działka leży na obszarze, na którym gminie przysługuje prawo pierwokupu (art. 109 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Przy działce ze spadku dochodzi zaświadczenie z urzędu skarbowego (art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Od 13 lipca 2025 r. nie jest ono potrzebne, jeśli działkę nabyto umową w formie aktu notarialnego (art. 19 ust. 7).

1. Po co zbierać dokumenty, zanim pojawi się kupujący

Formalnie wiele z tych dokumentów może zamówić notariusz albo kupujący. Praktyka wygląda jednak tak, że kancelaria prosi sprzedającego o komplet kilka dni przed terminem aktu, a część zaświadczeń gminy i starostwa wydaje się w ciągu kilku dni roboczych. Jeżeli zaczniesz je zbierać dopiero po podpisaniu umowy przedwstępnej, ryzykujesz przesunięcie terminu.

Drugi powód jest handlowy. Kupujący działkę pod dom zadaje dziś trzy pytania: co wolno tu zbudować, czy granice są pewne i czy nikt nie ma prawa pierwszeństwa. Sprzedający, który odpowiada na nie dokumentem, a nie zapewnieniem, negocjuje z silniejszej pozycji. Kupujący nie ma wtedy argumentu „nie wiadomo, co wyjdzie u notariusza”, którym zwykle uzasadnia się obniżkę ceny.

Trzeci powód: dokumenty pokazują problemy, o których sprzedający często nie wie. Rozbieżność powierzchni między księgą wieczystą a ewidencją, użytek leśny na części działki albo uchwała rewitalizacyjna obejmująca okolicę wychodzą na jaw właśnie przy zamawianiu wypisów. Lepiej, żeby wyszły tydzień przed ogłoszeniem niż dzień przed aktem.

2. Tytuł prawny i księga wieczysta

Notariusz musi ustalić, że sprzedający jest właścicielem i może działką rozporządzać. Podstawą jest księga wieczysta, którą kancelaria sprawdza w systemie elektronicznym, oraz dokument, na podstawie którego nabyłeś działkę. Przygotuj:

Najczęstszy problem z tytułem prawnym to działka odziedziczona, dla której nikt nie przeprowadził postępowania spadkowego, albo działka, przy której w księdze wieczystej nadal widnieje zmarły rodzic. Zanim wystawisz taką działkę na sprzedaż, potrzebujesz postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia, a w praktyce także wpisu spadkobierców w księdze. Szczegóły opisujemy w tekście o działce w spadku.

3. Wypis i wyrys z ewidencji gruntów

Art. 21 ust. 1 ustawy — Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1389) stanowi, że dane z ewidencji gruntów i budynków są podstawą m.in. oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych i wymiaru podatków. Dlatego notariusz opisuje działkę w akcie według ewidencji: numer działki, obręb, powierzchnia, rodzaj użytków i klasy gleby. Informacje z ewidencji są jawne (art. 24 ust. 2).

Wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnej wydaje starosta (wydział geodezji) albo prezydent miasta na prawach powiatu. Stawki opłat są ustawowe — zawiera je tabela nr 11 załącznika do ustawy. W zależności od wariantu (dokument elektroniczny lub drukowany, z danymi osobowymi lub bez, sam wypis lub wypis z wyrysem) wynoszą od 24 zł do 150 zł za jednostkę rejestrową. Notariusze przyjmują zwykle dokumenty nie starsze niż kilka miesięcy, a niektóre kancelarie same pobierają dane, więc zapytaj, czego oczekuje Twoja kancelaria, zanim zapłacisz.

Na co patrzeć w wypisie

Granice i numery działek możesz wcześniej obejrzeć bezpłatnie w Geoportalu GUGiK. To nie zastępuje wypisu, ale pozwala wyłapać oczywiste rozbieżności, zanim pojedziesz do starostwa.

4. Plan miejscowy, plan ogólny i zaświadczenie gminy

Dla kupującego działkę pod dom to najważniejszy dokument w całym pakiecie. Art. 30 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 538) mówi, że każdy ma prawo wglądu do planu ogólnego lub planu miejscowego oraz otrzymania z nich wypisów i wyrysów. Wniosek składa się w urzędzie gminy.

Opłata skarbowa za wypis wynosi 30 zł do 5 stron i 50 zł powyżej, a za wyrys 20 zł za każdą stronę formatu A4, łącznie nie więcej niż 200 zł. Te same stawki dotyczą planu ogólnego gminy. Rozpisujemy je we wpisie o opłacie skarbowej przy działce i budowie domu.

Jeśli dla działki nie ma planu miejscowego, gmina wyda zaświadczenie o jego braku. W 2026 roku warto dołączyć też informację z planu ogólnego gminy, o ile gmina go uchwaliła: od niego zależy, czy na działce bez planu miejscowego da się uzyskać warunki zabudowy. Jeżeli masz ważną decyzję o warunkach zabudowy lub pozwolenie na budowę, dołącz kopie. Dla kupującego to konkretna wartość, a nie obietnica.

Zaświadczenie o pierwokupie

Wiele kancelarii prosi o zaświadczenie z gminy, że działka nie leży na obszarze rewitalizacji ani w Specjalnej Strefie Rewitalizacji, a także o przeznaczeniu terenu w planie. Chodzi o ustalenie, czy gminie przysługuje prawo pierwokupu na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 3, 4a lub 4b ustawy o gospodarce nieruchomościami. Treść i nazwa tego dokumentu różnią się między gminami, więc zapytaj w urzędzie o „zaświadczenie do aktu notarialnego sprzedaży” i podaj numer działki oraz obręb.

Sprzedajesz działkę pod dom?

Kupujący i tak sprawdzi przeznaczenie terenu, strefę planu ogólnego, uzbrojenie i zagrożenia w okolicy. Możesz zrobić to przed nim i dołączyć raport do ogłoszenia. Gruntownie zbiera dane z rejestrów publicznych dla wskazanej działki w kilkadziesiąt sekund.

Sprawdź swoją działkę

5. Pierwokup gminy i Lasów Państwowych — kiedy potrzebne są dwa akty

Jeżeli komuś przysługuje ustawowe prawo pierwokupu, sprzedaż odbywa się w dwóch krokach: najpierw umowa warunkowa, potem, po upływie terminu na wykonanie pierwokupu, umowa przenosząca własność. Dla sprzedającego oznacza to dłuższą transakcję i dwie wizyty u notariusza. Mechanikę dwóch aktów opisujemy w tekście o umowie warunkowej sprzedaży działki. Tu skupiamy się na tym, kiedy ten scenariusz w ogóle Ciebie dotyczy.

Pierwokup gminy (art. 109 ugn)

Według art. 109 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2026 poz. 399) gminie przysługuje prawo pierwokupu przy sprzedaży:

PrzypadekPrzepisKiedy sprawdzić
Niezabudowana działka kupiona wcześniej od Skarbu Państwa albo samorząduart. 109 ust. 1 pkt 1Gdy w akcie nabycia sprzedawcą była gmina, powiat, województwo lub Skarb Państwa
Prawo użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntuart. 109 ust. 1 pkt 2Gdy w dziale II księgi jesteś użytkownikiem wieczystym, a nie właścicielem
Działka przeznaczona w planie miejscowym na cele publiczne albo objęta decyzją lokalizacyjną celu publicznegoart. 109 ust. 1 pkt 3Wypis z planu, np. teren drogi publicznej lub usług publicznych
Działka wpisana do rejestru zabytkówart. 109 ust. 1 pkt 4Wpis w księdze wieczystej lub informacja konserwatora
Działka na obszarze rewitalizacji, jeśli przewiduje to uchwała gminyart. 109 ust. 1 pkt 4aZaświadczenie gminy
Działka w Specjalnej Strefie Rewitalizacjiart. 109 ust. 1 pkt 4bZaświadczenie gminy

Ważne wyłączenia: przypadków z pkt 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości przeznaczonych w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a gdy planu brak — do nieruchomości wykorzystywanych na takie cele (art. 109 ust. 2). Przy pkt 3 i 4 pierwokup nie przysługuje, jeśli nie został ujawniony w księdze wieczystej (art. 109 ust. 3 pkt 5). Pierwokup gminy nie przysługuje też przy sprzedaży na rzecz osób bliskich sprzedawcy (art. 109 ust. 3 pkt 1).

Gmina ma miesiąc od otrzymania zawiadomienia o treści umowy, które wysyła notariusz (art. 110 ust. 2 i 3). Jeśli z pierwokupu skorzysta, kupuje po cenie ustalonej w umowie (art. 111).

Pierwokup Lasów Państwowych (art. 37a ustawy o lasach)

Art. 37a ust. 1 ustawy o lasach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 663) daje Skarbowi Państwa, reprezentowanemu przez Lasy Państwowe, prawo pierwokupu gruntu, który:

  1. jest oznaczony jako las w ewidencji gruntów i budynków, lub
  2. jest przeznaczony do zalesienia w planie miejscowym albo w decyzji o warunkach zabudowy, lub
  3. jest lasem objętym uproszczonym planem urządzenia lasu lub decyzją z art. 19 ust. 3.

Okoliczności z pkt 3 można wykazać oświadczeniem sprzedającego złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 37a ust. 1a). Pierwokup nie przysługuje m.in., gdy nabywcą jest małżonek, krewny lub powinowaty w linii prostej, krewny lub powinowaty w linii bocznej do trzeciego stopnia albo jednostka samorządu, a także przy dziedziczeniu (art. 37a ust. 4). Termin na wykonanie prawa wynosi miesiąc od otrzymania przez nadleśniczego zawiadomienia (art. 37c). Gdy pierwokup przysługuje kilku podmiotom, pierwszeństwo mają Lasy Państwowe (art. 37a ust. 5). Więcej piszemy we wpisie o pierwokupie Lasów Państwowych.

Pułapka: wystarczy, że użytek „Ls” obejmuje część działki budowlanej, np. pas zadrzewienia przy granicy. Sprawdź wypis z rejestru gruntów, zanim umówisz się z kupującym na jeden akt. Wtedy uprzedzisz go, że transakcja potrwa około miesiąca dłużej.

6. Zaświadczenie z urzędu skarbowego — co zmieniło się od 13 lipca 2025 r.

Art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478) stanowi, że jeśli przedmiotem aktu notarialnego ma być zbycie rzeczy nabytych tytułem objętym tą ustawą (spadek, darowizna, zasiedzenie itd.), notariusz może go sporządzić tylko za uprzednią pisemną zgodą naczelnika urzędu skarbowego albo po przedstawieniu zaświadczenia, że nabycie jest zwolnione od podatku, podatek został zapłacony albo zobowiązanie wygasło wskutek przedawnienia.

Przez lata oznaczało to, że prawie każdy sprzedający działkę otrzymaną od rodziców musiał jechać do urzędu skarbowego po zaświadczenie (zwykle SD-Z). Ustawa deregulacyjna z 21 maja 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 769) dodała do art. 19 ust. 7, który obowiązuje od 13 lipca 2025 r., a jego obecne brzmienie nadała ustawa z 25 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1064). Zgodnie z nim wymogu z ust. 6 nie stosuje się, gdy nabycie nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego lub było zwolnione od podatku na podstawie art. 4a. Według przepisu przejściowego (art. 33 ustawy deregulacyjnej) zwolnienie dotyczącego umów notarialnych stosuje się do rzeczy nabytych aktem notarialnym zawartym po 31 grudnia 2006 r.

Jak nabyłeś działkęCzy potrzebne zaświadczenie z US?
Kupno (umowa sprzedaży)Nie — ustawa o podatku od spadków i darowizn nie obejmuje kupna
Darowizna w formie aktu notarialnego zawartego po 31.12.2006Co do zasady nie (art. 19 ust. 7 w zw. z art. 33 ustawy deregulacyjnej)
Darowizna aktem notarialnym sprzed 2007 r.Tak — przepis przejściowy nie obejmuje tych umów
Spadek od najbliższej rodziny, zwolniony na podstawie art. 4aUstawowo nie, ale notariusz musi ustalić, że zwolnienie przysługiwało. Zapytaj kancelarię, jakiego dowodu oczekuje
Spadek opodatkowany (np. od dalszej rodziny)Tak — zaświadczenie o zapłacie, zwolnieniu lub przedawnieniu albo zgoda naczelnika US

Przy spadku warto pamiętać, że zwolnienie z art. 4a dla najbliższej rodziny (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) wymaga zgłoszenia nabycia naczelnikowi urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o nabyciu spadku (art. 4a ust. 1 pkt 1). Jeśli zgłoszenia nie było, zwolnienie może nie przysługiwać, a wtedy pojawia się podatek i zaświadczenie staje się konieczne. Formularze i wyjaśnienia urzędowe znajdziesz w serwisie podatki.gov.pl.

Niezależnie od zaświadczenia, które dotyczy podatku od spadków i darowizn, pamiętaj o podatku dochodowym. Sprzedaż przed upływem pięciu lat od końca roku nabycia oznacza 19% od dochodu i deklarację PIT-39. Opisujemy to w tekście o PIT ze sprzedaży działki. Przy kilku działkach wydzielonych i sprzedawanych w krótkim czasie sprawdź też ryzyko VAT.

7. Działka rolna i działka obciążona hipoteką

Działka rolna

Jeśli działka jest nieruchomością rolną w rozumieniu ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, notariusz sprawdzi, czy kupujący może ją nabyć i czy nie przysługuje pierwokup dzierżawcy lub prawo nabycia KOWR. Po stronie sprzedającego potrzebne będą oświadczenia, m.in. o dzierżawie, oraz wypis z planu, który pokazuje przeznaczenie terenu. Zasady i oświadczenia składane u notariusza opisujemy w tekście o oświadczeniach przy zakupie działki rolnej. Jeśli działkę dzierżawi rolnik, pierwokup dzierżawcy również wymusza dwa akty.

Hipoteka

Hipoteka w dziale IV nie blokuje sprzedaży, ale żaden rozsądny kupujący nie zapłaci, dopóki nie wie, jak zostanie wykreślona. Przed aktem poproś bank o zaświadczenie o kwocie zadłużenia do spłaty i promesę wydania zgody na wykreślenie hipoteki po spłacie. Część ceny trafia wtedy bezpośrednio na rachunek banku. Ten schemat opisujemy we wpisie o działce z hipoteką sprzedającego.

8. Checklista sprzedającego i kolejność działań

DokumentGdzieKiedy potrzebny
Numer KW + sprawdzenie działów I–IVEKW (online, bezpłatnie)Zawsze
Dokument nabycia (akt, postanowienie spadkowe, APD)Własne archiwum / sąd / notariuszZawsze
Wypis z rejestru gruntów i wyrys z mapy ewidencyjnejStarostwo (geodezja)Zawsze; opłata wg tabeli 11 do Pgik
Wypis i wyrys z planu miejscowego albo zaświadczenie o braku planuUrząd gminyZawsze przy działce pod zabudowę; 30 zł + wyrys
Zaświadczenie o rewitalizacji / pierwokupie gminyUrząd gminyNa żądanie kancelarii, praktycznie zawsze
Zaświadczenie z US (SD-Z)Urząd skarbowySpadek opodatkowany, darowizna sprzed 2007 r., zasiedzenie
Zaświadczenie banku + promesa wykreślenia hipotekiBankGdy w dziale IV jest hipoteka
Kopie WZ / pozwolenia / warunków przyłączeniaWłasne dokumentyNieobowiązkowe, podnoszą wartość oferty

Proponowana kolejność:

  1. Sprawdź księgę wieczystą w EKW i porównaj ją z Geoportalem: numer działki, powierzchnię, właścicieli.
  2. Zamów wypis i wyrys z ewidencji. Sprawdź użytki, a jeśli jest „Ls”, nastaw się na dwa akty.
  3. Złóż w gminie wniosek o wypis z planu lub zaświadczenie o jego braku i zapytaj o zaświadczenie dotyczące rewitalizacji.
  4. Ustal, czy potrzebujesz zaświadczenia z urzędu skarbowego (tabela w sekcji 6).
  5. Jeśli jest hipoteka, poproś bank o zaświadczenie i promesę.
  6. Dopiero teraz publikuj ogłoszenie. Opis działki zgodny z dokumentami to mniej pytań i mniej nieporozumień. Pytania, których możesz się spodziewać, zebraliśmy w tekście pytania do sprzedającego działkę.

Koszty aktu, czyli taksa notarialna, opłaty sądowe i podatek PCC, zwyczajowo ponosi kupujący, ale to kwestia umowy. Aktualne stawki taksy po zmianie z 5 listopada 2026 r. opisujemy we wpisie o nowej taksie notarialnej.

9. FAQ — najczęstsze pytania sprzedających

Czy sprzedający musi dostarczyć wypis z rejestru gruntów?

Notariusz opisuje działkę według danych ewidencyjnych, bo to one są podstawą oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych (art. 21 ust. 1 Pgik). Czy dokument przyniesiesz Ty, czy kancelaria pobierze dane sama, zależy od praktyki kancelarii. Zapytaj przy umawianiu terminu.

Ile kosztuje wypis z planu miejscowego?

Opłata skarbowa wynosi 30 zł za wypis do 5 stron i 50 zł powyżej. Wyrys kosztuje 20 zł za każdą stronę A4, łącznie nie więcej niż 200 zł. Te same stawki dotyczą planu ogólnego gminy.

Odziedziczyłem działkę po rodzicach. Czy potrzebuję zaświadczenia z urzędu skarbowego?

Jeśli nabycie było zwolnione od podatku na podstawie art. 4a, ustawa nie wymaga zaświadczenia (art. 19 ust. 7, od 13.07.2025). Zwolnienie wymaga jednak zgłoszenia nabycia w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia spadkowego. Zapytaj notariusza, jakim dokumentem wykazać zwolnienie.

Dostałem działkę w darowiźnie u notariusza w 2015 r. Czy muszę iść do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie. Od 13 lipca 2025 r. zaświadczenie nie jest wymagane, gdy nabycie nastąpiło umową w formie aktu notarialnego, a przepis przejściowy obejmuje umowy zawarte po 31 grudnia 2006 r.

Skąd mam wiedzieć, czy gminie przysługuje pierwokup?

Sprawdź, od kogo nabyłeś działkę (pkt 1), czy jesteś właścicielem, czy użytkownikiem wieczystym (pkt 2), co mówi wypis z planu (pkt 3), czy działka jest w rejestrze zabytków (pkt 4), i poproś gminę o zaświadczenie dotyczące rewitalizacji (pkt 4a i 4b art. 109 ugn).

Sprzedaję działkę synowi. Czy gmina albo Lasy Państwowe mogą ją przejąć?

Nie. Pierwokup gminy nie przysługuje przy sprzedaży osobom bliskim (art. 109 ust. 3 pkt 1 ugn). Pierwokup Lasów Państwowych nie dotyczy m.in. krewnych w linii prostej (art. 37a ust. 4 ustawy o lasach).

Jak długo trwa sprzedaż z pierwokupem?

Gmina i nadleśniczy mają po miesiącu od otrzymania zawiadomienia notariusza (art. 110 ust. 2 ugn, art. 37c ustawy o lasach). Do tego dochodzi czas na doręczenie zawiadomienia i umówienie drugiego aktu.

Czy hipoteka uniemożliwia sprzedaż działki?

Nie. Zwykle część ceny trafia bezpośrednio do banku, a bank wydaje zgodę na wykreślenie hipoteki. Przygotuj wcześniej zaświadczenie o kwocie zadłużenia i promesę banku.

Zastrzeżenie: Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Wymagania kancelarii notarialnych i urzędów mogą się różnić, a ocena konkretnej transakcji zależy od stanu faktycznego, w tym sposobu nabycia działki, zapisów w księdze wieczystej i przeznaczenia terenu. W indywidualnej sprawie skonsultuj się z notariuszem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym. Podstawa prawna: ustawa o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. 2026 poz. 399), ustawa o lasach (t.j. Dz.U. 2026 poz. 663), Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1389), ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. 2026 poz. 538), ustawa o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478), ustawa o opłacie skarbowej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1395). Stan prawny na 7 listopada 2026 r.